June 22, 2014

സത്യജിത് റേയുടെ സിനിമകളിലൂടെ-ഭാഗം ഒന്ന്

           ലോകസിനിമയ്ക്ക് മുന്നില്‍ ഇന്ത്യന്‍ സിനിമയുടെ യശസ്സ് വാനോളമുയര്‍ത്തിയ പ്രതിഭാശാലിയും പ്രശസ്തനുമായ സംവിധായകനാണ് സത്യജിത് റേ. സംവിധാനം കൂടാതെ ചലച്ചിത്രത്തിന്റെ ഒട്ടുമിക്ക മേഖലകളിലും അദ്ദേഹം പ്രവര്‍ത്തിക്കുകയും കഴിവ് തെളിയിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. സാഹിത്യത്തിലും തന്റേതായ സംഭാന നല്‍കാന്‍ റേയ്ക്ക് കഴിഞ്ഞു. 1921 ന് കല്‍ക്കത്തയിലായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജനനം. കോളേജ് വിദ്യാഭ്യാസത്തിനു ശേഷം അദ്ദേഹം ഒരു പരസ്യ കമ്പനിയില്‍ ജോലി ചെയ്യുകയുണ്ടായി. അക്കാലത്ത് ഇറ്റാലിയന്‍ നിയോ റിയലിസ്റ്റിക് ചിത്രമായ ബൈസിക്കിള്‍ തീവ്സിനോട്‌ തോന്നിയ ആകര്‍ഷണമാണത്രേ സത്യജിത് റേയെ തന്റെ പ്രഥമ ചലചിത്രസംരഭമായ പഥേര്‍ പാഞ്ചാലി എന്ന റിയലിസ്റ്റിക് സിനിമയുടെ സൃഷ്ടിയിലേക്ക് നയിച്ചത്. വളരെയേറെ ക്ലേശങ്ങള്‍ സഹിച്ചുകൊണ്ടാണ്‌ അദ്ദേഹം പഥേര്‍ പാഞ്ചാലി പൂര്‍ത്തിയാക്കിയത്. സത്യജിത് റേയുടെ സിനിമകളില്‍ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായത്‌ 'അപുത്രയം' എന്നറിയപ്പെടുന്ന പഥേര്‍ പാഞ്ചാലി, അപരാജിതോ, അപുര്‍ സന്‍സാര്‍ എന്നീ ചലച്ചിത്രങ്ങള്‍ തന്നെയായിരിക്കും. അപു എന്ന കഥാപാത്രത്തിന്റെ ബാല്യം, കൗമാരം, യൗവ്വനം എന്നീ കാലഘട്ടങ്ങളിലൂടെ യാത്ര ചെയ്യുകയാണ്  ഈ മൂന്ന് ചിത്രങ്ങള്‍. ഇന്ത്യന്‍ സിനിമയുടെ ശൈശവദശയില്‍ പുറത്തിറങ്ങിയ  കറുപ്പും വെളുപ്പും കലര്‍ന്ന ഈ ചലച്ചിത്രങ്ങള്‍ സാങ്കേതികവിദ്യ അതിന്റെ പാരമ്യത്തിലെത്തി നില്‍ക്കുമ്പോഴും നമ്മെ വല്ലാതെ വിസ്മയിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. പഥേര്‍ പാഞ്ചാലി മുതല്‍ ആഗന്തുക് വരെയുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ സിനിമകളിലെ പല രംഗങ്ങളും പതിറ്റാണ്ടുകള്‍ക്കിപ്പുറം ഇന്നും പല ചിത്രങ്ങളിലും ആവര്‍ത്തിക്കപ്പെടുന്നു എന്നത് സത്യജിത് റേയുടേയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിത്രങ്ങളുടേയും മേന്മയാണ് എടുത്തു കാട്ടുന്നത്. 
       
          ഭാരതരത്നയടക്കമുള്ള ദേശീയ പുരസ്കാരങ്ങളും നിരവധി അന്തര്‍ദേശീയ പുരസ്കാരങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിക്കുകയുണ്ടായി. 32 തവണ ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാര വേദിയില്‍ സത്യജിത് റേയുടെ പേര് മുഴങ്ങിക്കേട്ടു. ലോകസിനിമയ്ക്ക് നല്‍കിയ സംഭാവനകളെ മുന്‍നിര്‍ത്തി അക്കാഡമി ഓഫ് മോഷന്‍ പിക്ചര്‍ ആര്‍ട്സ് ആന്‍ഡ് സയന്‍സസ്  1992-ല്‍ അദ്ദേഹത്തെ സമഗ്രസംഭാവനക്കുള്ള ഓസ്കാര്‍ പുരസ്കാരം നല്‍കി ആദരിച്ചു. വെള്ളിത്തിരയില്‍ അദ്ഭുതങ്ങള്‍ സൃഷ്ടിച്ച ആ മഹാപ്രതിഭ 1992 ഏപ്രില്‍ 23ന് കാലയവനികയ്ക്കുള്ളില്‍ മറഞ്ഞു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ   സിനിമകളിലൂടെ കടന്നു പോകാനുള്ള ഒരു എളിയ ശ്രമമാണ് ഈ ലേഖനപരമ്പരയിലൂടെ ലക്ഷ്യമിടുന്നത്. 


          'പഥേര്‍ പാഞ്ചാലിക്ക് മുമ്പും പിമ്പും'. ഇന്ത്യന്‍ സിനിമയുടെ ചരിത്രത്തെ ഇങ്ങനെ വേര്‍ത്തിരിക്കാം. അതുവരെയുള്ള ഇന്ത്യന്‍ ചലച്ചിത്ര സങ്കല്‍പ്പങ്ങളെ അപ്പാടെ പൊളിച്ചെഴുതിക്കൊണ്ടാണ് പഥേര്‍ പാഞ്ചാലിയും അതുവഴി സത്യജിത് റേ എന്ന അതുല്യ പ്രതിഭയും ലോകസിനിമാ ചരിത്രത്തിലേക്ക് നടന്നു കയറിയത്. കച്ചവടച്ചേരുവകളൊന്നും തന്നെ തൊട്ടു തീണ്ടാത്ത ആദ്യ ഇന്ത്യന്‍ സിനിമയായാണ് ഇതിനെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. ഇന്ത്യന്‍ സിനിമ ലോക സിനിമയ്ക്ക് സമ്മാനിച്ച എക്കാലത്തെയും മികച്ച ചിത്രങ്ങളിലൊന്നു കൂടിയാണിത്.

         ബംഗാളി സാഹിത്യകാരനായ ബിഭൂതിഭൂഷണ്‍ ബന്ദോപാദ്ധ്യായയുടെ 'പഥേര്‍ പാഞ്ചാലി' എന്ന നോവലാണ്‌ സത്യജിത് റേ തന്റെ ആദ്യ ചിത്രത്തിനായി തിരഞ്ഞെടുത്തത്. 'പാതയുടെ സംഗീതം' എന്നാണ് പഥേര്‍ പാഞ്ചാലി എന്ന വാക്കിനര്‍ത്ഥം. നോവലിന്റെ പേരു തന്നെയാണ് റേ ചിത്രത്തിനും നല്‍കിയത്. പഥേര്‍ പാഞ്ചാലിയുടേയും അതിന്റെ തുടര്‍ച്ചയായി വന്ന രണ്ടു ചിത്രങ്ങളുടെയും(അപരാജിതോ, അപുര്‍ സന്‍സാര്‍) ക്യാമറ കൈകാര്യം ചെയ്തത് സുബ്രതാ മിത്രയും, സംഗീതസംവിധാനം നിര്‍വ്വഹിച്ചത് രവിശങ്കറും ആയിരുന്നു. ദുര്‍ഗ്ഗയുടെയും (ഉമ ദാസ് ഗുപ്ത), അപുവിന്റേയും (സുബീര്‍ ബാനര്‍ജി) കഥ പറയുക വഴി അക്കാലത്തെ ഇന്ത്യന്‍ ഗ്രാമീണ ജനതയുടെ നേര്‍ച്ചിത്രം തന്നെയാണ് റേ തന്റെ കന്നിച്ചിത്രത്തിലൂടെ വരച്ചു കാട്ടിയത്. ദുര്‍ഗ്ഗയുടെയും അപുവിന്റേയും അച്ഛനായ ഹരിഹര്‍ ആയി കനു ബാനര്‍ജിയും, അമ്മയായ സര്‍ബജയയായി കരുണ ബാനര്‍ജിയും വേഷമിടുന്നു. പിഷി എന്ന മുത്തശ്ശിയും ഈ ചിത്രത്തിലെ ഒരു സുപ്രധാന കഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു.

              ജീവിതത്തിന്റെ രണ്ടറ്റവും കൂട്ടി മുട്ടിക്കാന്‍ പെടാപ്പാട് പെടുന്ന ഗൃഹനാഥനാണ് ഹരിഹര്‍. മക്കളുടേയും ഭാര്യയുടേയും ആഗ്രഹങ്ങളും, ജീവിത പ്രാരബ്ദങ്ങളും എല്ലാം അയാളുടെ മുന്നിലെ ചോദ്യ ചിഹ്നങ്ങളാണ്‌. എങ്കിലും എല്ലാം നേരെയാവും എന്ന ശുഭാപ്തി വിശ്വാസം അയാളെ മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്നു. അയാളുടെ ഭാര്യയാകട്ടെ സദാ സംഘര്‍ഷഭരിതമായ മനസ്സുമായി ജീവിക്കുന്ന ഒരു സ്ത്രീയാണ്. ഉണ്ടായിരുന്ന സ്ഥലം വിട്ടു നല്‍കിയതിന് ഭര്‍ത്താവുമായും , പിഷി എന്ന മുത്തശ്ശിയോടുള്ള അടുപ്പത്തെച്ചൊല്ലി ദുര്‍ഗ്ഗയുമായുമെല്ലാം കലഹത്തിലേര്‍പ്പെടുന്നത് ഇതിനുള്ള ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഭാവി ജീവിതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഉത്കണ്ഠകള്‍ തന്നെയാണ് അവരുടെ ദുഖത്തിന് കാരണം.

          എന്നാല്‍ ഇതിലെ കേന്ദ്ര കഥാപാത്രമെന്നു പറയാവുന്ന ദുര്‍ഗ്ഗ ഇവരില്‍ നിന്നെല്ലാം വ്യത്യസ്തയാണ്. മുത്തശ്ശിയോടുള്ള അവളുടെ ദീനാനുകമ്പയും , അമ്മയെ കൂസാത്ത സ്വഭാവവും, കൂട്ടുകാരിയുടെ മാല മോഷ്ടിക്കുന്നതുമെല്ലാം അവളുടെ പ്രത്യേക സ്വഭാവത്തെ വരച്ചു കാട്ടുന്നു. പഥേര്‍ പാഞ്ചാലിയുടെ തുടര്‍ച്ചകളില്‍ അപുവിനെ കേന്ദ്രീകരിച്ചാണ് സിനിമകളുടെ മുന്നോട്ടുള്ള പ്രയാണമെങ്കില്‍ പഥേര്‍ പാഞ്ചാലിയില്‍  കൂടുതല്‍ പ്രാധാന്യം നല്‍കിയിരിക്കുന്നത് ദുര്‍ഗ്ഗയ്ക്കാണ്.  മുത്തശ്ശിയുടെ മരണവും, മിഠായിക്കച്ചവടക്കാരനോടോത്തുള്ള രംഗവും, ആദ്യത്തെ തീവണ്ടി കാഴ്ചയുമെല്ലാം വളരെ സമര്‍ത്ഥമായാണ് റേ ദൃശ്യവത്കരിച്ചിരിക്കുന്നത്. വികാരനിര്‍ഭരമായ പല രംഗങ്ങളും അതിവൈകാരികതയ്ക്ക് വഴി മാറാതിരിക്കാന്‍ അദ്ദേഹം പ്രത്യക ശ്രദ്ധ ചെലുത്തിയിരിക്കുന്നത് കാണാം. ദുര്‍ഗ്ഗ തന്റെ ദുഃഖങ്ങളെല്ലാം മറന്ന് മഴ നനയുന്നതാണ് എടുത്തു പറയേണ്ട മറ്റൊരു രംഗം. ആ മഴ അവളുടെ സന്തോഷത്തിലും ഒടുവില്‍ മരണത്തിലും പങ്കു ചേരുന്നു. സഹോദരിയുടെ മരണത്തെ തുടര്‍ന്ന് അപു തന്റെ മാതാപിതാക്കളോടൊപ്പം ആ നാടുപേക്ഷിച്ച് പോകുന്നതോടെ പഥേര്‍ പാഞ്ചാലി പൂര്‍ണ്ണമാവുന്നു.

               ദുര്‍ഗ്ഗയുടെ മരണത്തെത്തുടര്‍ന്ന് നാടു വിട്ട അപുവിനും കുടുബത്തിനും പിന്നീട് എന്തു സംഭവിച്ചു എന്ന ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം തേടുകയാണ് തന്റെ രണ്ടാമത്തെ ചിത്രമായ അപരാജിതോയിലൂടെ സത്യജിത് റേ ചെയ്യുന്നത്. പഥേര്‍ പാഞ്ചാലിയുടെ അവസാനഭാഗവും ബിഭൂതിഭൂഷണ്‍ ബന്ദോപാദ്ധ്യായ തന്നെ രചിച്ച അപരാജിതോ എന്ന നോവലിന്റെ ആദ്യഭാഗവും ചേര്‍ത്താണ് ഈ ചലച്ചിത്രം അദ്ദേഹം അണിയിച്ചൊരുക്കിയത്. 'പരാജയം അറിയാത്തവന്‍' എന്നാണ് അപരാജിതോ എന്ന വാക്കിനര്‍ത്ഥം.

           സ്വന്തം ഗ്രാമം ഉപേക്ഷിച്ച് ബനാറസിലാണ് അപുവും കുടുംബവും എത്തിച്ചേരുന്നത്. ഗ്രാമത്തില്‍ നിന്നും കാശിയെന്ന നഗരത്തിലെത്തിച്ചെരുമ്പോഴും അവരുടെ ജീവിത സാഹചര്യങ്ങളില്‍ വലിയ മാറ്റങ്ങളൊന്നും സംഭവിക്കുന്നില്ല. ഗംഗാതീരത്തിരുന്ന് ആളുകള്‍ക്ക് പുരാണ പുസ്തകങ്ങള്‍ വിവര്‍ത്തനം ചെയ്തു കൊടുക്കുന്ന വകയില്‍ ഹരിഹറിന് ലഭിക്കുന്ന പണം കൊണ്ടാണ് അവരുടെ ജീവിതം മുന്നോട്ട് നീങ്ങുന്നത്. അവരുടെ വീടിന്റെ മുകളിലത്തെ നിലയില്‍ താമസിക്കുന്ന നന്ദ ബാബു എന്നയാളില്‍ നിന്നും അപുവിന്റെ അമ്മയ്ക്ക് നേരിടേണ്ടി വരുന്ന ബുദ്ധിമുട്ടുകള്‍ അക്കാലത്തെ സ്ത്രീകള്‍ക്കുണ്ടായിരുന്ന അരക്ഷിതാവസ്ഥയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ദാരിദ്ര്യത്തില്‍ നിന്നും ഒരു വിധം മുക്തി നേടി സന്തോഷത്തിന്റെ പാതയിലേക്ക് നടന്നടുക്കുന്ന ആ കുടുംബത്തോട് വിധി വീണ്ടും  ക്രൂരത കാട്ടുന്നു. കടുത്ത പനിയെ അവഗണിച്ച് തന്റെ ജോലിക്ക് പോകുന്ന ഹരിഹര്‍ ഗംഗാ നദീതീരത്തെ കല്‍പ്പടവുകളില്‍ കുഴഞ്ഞു വീഴുകയും പിന്നീട് അയാളെ മരണം കീഴടക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.അങ്ങനെ ആദ്യം സഹോദരിയെ നഷ്ടപ്പെടുന്ന അപുവിന് അച്ഛനെയും നഷ്ടമാവുന്നു. മരണക്കിടക്കയില്‍ വച്ച് ഗംഗാ ജലം കുടിക്കണമെന്നുള്ള അച്ഛന്റെ ആഗ്രഹം പൂര്‍ത്തീകരിക്കുന്നതിനായുള്ള അപുവിന്റെ ശ്രമവും മരണമറിയിച്ചുകൊണ്ടുള്ള പ്രാവുകളുടെ പറക്കലുമെല്ലാം റേയിലെ സംവിധായകനെ എടുത്തു കാട്ടുന്നതാണ്.

           തുടര്‍ന്ന് സര്‍ബജയയുടെ അമ്മാവന്റെ കൂടെ നാട്ടിലേക്ക് തിരിക്കുന്ന അപുവിനെ അമ്മാവന്‍ പൂജാകര്‍മ്മങ്ങള്‍ പഠിപ്പിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും അവന്റെ മനസ്സ് സ്കൂളില്‍ പോകാനായി തുടിക്കുന്നു. മകന്റെ ആഗ്രഹപ്രകാരം അമ്മ അവനെ വിദ്യാലയത്തിലയക്കുകയും അവന്‍ സ്കൂള്‍ ഹെഡ്മാസ്റ്ററുടെ (സുബോധ് ഗാംഗുലി) അരുമഷിഷ്യനായി മാറുകയും ചെയ്യുന്നു. പിന്നീട് നമ്മള്‍ കാണുന്നത് കൗമാരക്കാരനായ അപുവിനെയാണ്. സ്മരണ്‍ ഘോഷാല്‍ ആണ് ഈ വേഷം കൈകാര്യം ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ജില്ലയിലെ തന്നെ രണ്ടാമനായി ജയിക്കുന്ന അപു കല്‍ക്കത്തയിലെ കോളേജില്‍ ചേര്‍ന്ന്  പഠിക്കണം എന്ന തന്റെ ആഗ്രഹം അമ്മയെ അറിയിക്കുമ്പോള്‍ ആദ്യം അമ്മയത് നിരാകരിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും പിന്നീട് മനസ്സില്ലാമനസ്സോടെ സമ്മതിക്കുന്നു. കോളേജില്‍ ചേരുന്ന അപു വല്ലപ്പോഴുമാണ് പിന്നീട് അമ്മയെ കാണാനായി വരുന്നത്. മാനസികമായി അവര്‍ തമ്മില്‍ അകലുകയും ചെയ്യുന്നു. മകന്റെ അകല്‍ച്ച അമ്മയെ ശാരീരികമായും, മാനസികമായുമുള്ള തളര്‍ച്ചയിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. മകന്റെ വരവും കാത്ത് കഴിയുന്ന അമ്മയുടെ മാനസികാവസ്ഥ മികച്ച രീതിയിലാണ് കരുണാ ബാനര്‍ജി അഭിനയിച്ച് പ്രതിഫലിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഒരു നാള്‍ അമ്മയ്ക്ക് അസുഖം കൂടുതലാണെന്ന കത്തു കിട്ടി നാട്ടിലെത്തുന്ന അപുവിനെ കാത്തിരുന്നത് അമ്മയും അവനെ വിട്ട് യാത്രയായി എന്ന വാര്‍ത്തയാണ്. ദുഖിതനായ അപു അമ്മയുടെ അന്ത്യകര്‍മ്മങ്ങള്‍ പോലും നിര്‍വ്വഹിക്കാതെ തിരിച്ച് കൊല്‍ക്കത്തയിലേക്ക് യാത്രയാവുന്ന രംഗത്തോടെ അപരാജിതോ അവസാനിക്കുന്നു.

           അപുത്രയത്തിലെ അവസാന ചിത്രമായ ആപുര്‍ സന്‍സാര്‍ പുറത്തിറങ്ങുന്നതിനു മുമ്പായി രണ്ട് ചിത്രങ്ങള്‍ റേ സംവിധാനം ചെയ്യുകയുണ്ടായി. അവയില്‍ ആദ്യത്തെതാണ് പാരശ് പത്ഥര്‍ എന്ന ചിത്രം. ബംഗാളിലാണ് കഥ നടക്കുന്നത്. പരേഷ് ചന്ദ്ര ദത്ത് എന്ന മധ്യവയസ്‌ക്കനാണ് ചിത്രത്തിലെ കേന്ദ്ര കഥാപാത്രത്തെ  അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത് . തുള്‍സി ചക്രബര്‍ത്തിയാണ് ഈ വേഷം കൈകാര്യം ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. കൊല്‍ക്കത്തയുടെ നഗരത്തിരക്ക് കാണിച്ചുകൊണ്ടാണ് ചിത്രം ആരംഭിക്കുന്നത്. പിന്നീട് ക്യാമറ പരേഷ് ചന്ദ്ര ദത്തിലേക്ക് കേന്ദ്രീകരിക്കപ്പെടുന്നു. യാത്രാമദ്ധ്യേ മഴയില്‍ നിന്നും രക്ഷപ്പെടാനായി ഒരു ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മേല്‍ക്കൂരയ്ക്ക് താഴെ അഭയം തേടുന്ന അയാള്‍ക്ക് അവിടെ നിന്നും ഒരു കല്ല് ലഭിക്കുന്നു. അയാള്‍ അതുമായി വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങുകയും അയല്‍വാസിയായ ഒരു കുട്ടിക്ക് അത് കളിക്കാനായി കൊടുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനു ശേഷം മാത്രമാണ് അതൊരു  മാന്ത്രിക കല്ലാണ് എന്ന കാര്യം അയാള്‍ തിരിച്ചറിയുന്നത്. ആ കല്ലു കൊണ്ട് ഏതെങ്കിലും ലോഹത്തില്‍ സ്പര്‍ശിച്ചാല്‍ ആ ലോഹം സ്വര്‍ണമായിത്തീരും എന്നതാണ് ആ കല്ലിന്റെ പ്രത്യേകത. ഉടന്‍ തന്നെ അയാള്‍ കുറേ മധുര പലഹാരങ്ങള്‍ പകരം കൊടുത്ത് കുട്ടിയില്‍ നിന്നും ആ കല്ല് തിരികെ വാങ്ങുന്നു.

             അയാള്‍ക്ക് ആ കല്ലുപയോഗിച്ച് സ്വര്‍ണം ഉണ്ടാക്കാനും അതുവഴി ധനികനാവാനും ആദ്യം താല്പര്യം തോന്നുന്നില്ലെങ്കിലും പിന്നീട് ഭാര്യയുടെ നിര്‍ബന്ധത്തിനു വഴങ്ങി അയാള്‍ സ്വര്‍ണം ഉണ്ടാക്കുകയും ധനികനാവുകയും ചെയ്യുന്നു. വളരെ പെട്ടന്നു തന്നെ ബംഗാളില്‍ പ്രശസ്തനായി തീരുന്ന അയാള്‍ തിരഞ്ഞെടുപ്പില്‍ മത്സരിക്കാന്‍ തീരുമാനിക്കുക പോലും ചെയ്യുന്നു. പ്രിയതോഷ് ഹെന്റി ബിശ്വാസ് (കലി ബാനര്‍ജി) എന്നു പേരായ ഒരു പേഴ്‌സണല്‍ അസിസ്റ്റന്റിനേയും അയാള്‍ നിയമിക്കുന്നു.  എന്നാല്‍ ഒരു കോക്ക്‌ടെയില്‍ പാര്‍ട്ടിയില്‍ വെച്ച് ധനികരായ ആളുകള്‍ക്ക് മുന്നില്‍ അപമാനിതനാകുന്ന പരേഷ് ചന്ദ്ര ദത്ത് അവരുടെ മുന്നില്‍ വെച്ച് തന്റെ പക്കലുള്ള കല്ലിന്റെ മാന്ത്രികശക്തി തെളിയിക്കുന്നു. ഇത് കണ്ട് ആകൃഷ്ടനായ ഒരു ജ്വല്ലറി ഉടമ പരേഷ് ചന്ദ്ര ദത്തിനോട് തന്റെ വ്യാപാരത്തില്‍ പങ്കാളിയാവാന്‍ ആവശ്യപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും അയാള്‍ അത് നിരാകരിക്കുന്നു. തുടര്‍ന്ന് ഒരു തീര്‍ത്ഥയാത്രയ്ക്ക് പോകാനൊരുങ്ങുന്ന ദത്ത് പോകുന്നതിനു മുമ്പായി ആ കല്ല് പേഴ്‌സണല്‍ അസിസ്റ്റായ പ്രിയതോഷിന് കൈമാറുന്നു. അതേസമയം ജ്വല്ലറി ഉടമ കല്ലിന്റെ രഹസ്യം പരസ്യമാക്കുകയും അത് പത്രത്തില്‍ വരികയും ചെയ്യുന്നു. പ്രിയതോഷും ഇതില്‍ ഉള്‍പ്പെടുന്നതോടെ അയാള്‍ വിവാഹം കഴിക്കാന്‍ തീരുമാനിച്ചിരുന്ന പെണ്‍കുട്ടി വിവാഹത്തില്‍ നിന്നും പിന്മാറുന്നു. ഇക്കാരണത്താല്‍ ദുഖിതനായ പ്രിയതോഷ് ആ കല്ല് വിഴുങ്ങുകയും അതോടെ
അതിനോടകം സ്വര്‍ണമായി മാറിയ ലോഹങ്ങളെല്ലാം പൂര്‍വ്വസ്ഥിതി പ്രാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അപ്പോഴേക്കും പോലീസിന്റെ പിടിയിലായിക്കഴിഞ്ഞിരുന്ന ദത്ത് അങ്ങനെ രക്ഷപ്പെടുന്നു.

           റേയുടെ ആദ്യ രണ്ട് ചിത്രങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് അത്ര കണ്ട് പ്രാധാന്യമുള്ള ഒരു പ്രമേയമല്ല ഈ ചിത്രം കൈകാര്യം ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. 'സ്വര്‍ണം ഉണ്ടാകുന്നതിനു മുമ്പുള്ള കാലമായിരുന്നു യഥാര്‍ത്ഥ സുവര്‍ണകാലം' എന്ന സന്ദേശമാണ് ഈ ചിത്രം
പ്രേക്ഷകരിലെത്തിക്കുന്നത്. നര്‍മ്മത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെയാണ് ഓരോ ദൃശ്യവും അണിയിച്ചൊരുക്കിയിരിക്കുന്നത്. സത്യജിത് റേ തന്നെയാണ് ചിത്രത്തിന്റെ  തിരക്കഥാകൃത്ത്. ചിത്രത്തിലെ കേന്ദ്ര കഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ച തുള്‍സി ചക്രബര്‍ത്തിയുടെ അസ്വാഭാവികത കലരാത്ത പ്രകടനം എടുത്തു പറയേണ്ട ഒന്നാണ്. വളരെ ലളിതമായ ഒരു കഥ ഈ ചിത്രത്തിലൂടെ ഭംഗിയായി അവതരിപ്പിക്കാന്‍ റേയ്ക്ക് കഴിഞ്ഞു.


          ബംഗാളി എഴുത്തുകാരനായ താരാശങ്കര്‍ ബന്ദോപാധ്യായയുടെ ജല്‍സാഘര്‍ എന്ന് തന്നെ പേരായ ചെറുകഥയെ ആസ്പദമാക്കിയാണ് റേ ഈ ചിത്രമൊരുക്കിയത്. പദവിയും പ്രതാപവും കൈവിട്ടിട്ടും അക്കാര്യം ഉള്‍ക്കൊള്ളാതെ പഴയ ഫ്യൂഡല്‍ വ്യവസ്ഥിതിയില്‍ തന്നെ ജീവിതം മുന്നോട്ട് നീക്കുന്ന ജന്മിമാരുടെ പ്രതിനിധിയാണ് ഈ ചിത്രത്തിലെ കേന്ദ്ര കഥാപാത്രമായ ബിശ്വംഭര്‍ റോയ്. ഛബി ബിശ്വാസ് ആണ് ബിശ്വംഭര്‍ റോയ് എന്ന ജന്മിയുടെ വേഷം കൈകാര്യം ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. രാജ്യത്തെ അവസാന ജമീന്ദാര്‍മാരില്‍ ഒരാളാണ് ബിശ്വംഭര്‍ റോയ്. വിഷണ്ണനായിരിക്കുന്ന ബിശ്വംഭര്‍ റോയിയുടെ ദൃശ്യത്തോടെയാണ് ചിത്രത്തിന്റെ ആരംഭം. പിന്നീട് ഫ്ലാഷ്ബാക്കില്‍ നമ്മള്‍ കാണുന്നത്  ബിശ്വംഭര്‍ റോയിയുടെ ഗതകാലജീവിതമാണ്. പ്രതാപം നഷ്ടപ്പെട്ടിട്ടും ഇന്നലെകളുടെ ഓര്‍മ്മകളില്‍ പഴയ ജന്മിയായി തന്നെ ജീവിതം മുന്നോട്ടു നീക്കുകയാണ് അയാള്‍. സമ്പത്ത് ക്ഷയിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും സംഗീതക്കച്ചേരികളും മറ്റും നടത്താനായി അയാള്‍ വേണ്ടത്ര പണം ചിലവഴിക്കുന്നു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി അയാള്‍ മികച്ച സംഗീത വിദ്വാന്മാരെ വരുത്തുകയും അവര്‍ ആവശ്യപ്പെട്ട പണം നല്‍കുകയും ചെയ്യുന്നു. കുടുംബസ്വത്തായി ലഭിച്ച ആഭരണങ്ങള്‍ പോലും ഇതിനു വേണ്ടി ചിലവഴിക്കാന്‍ അയാള്‍ മടി കാണിക്കുന്നില്ല. 

           ഒരപകടത്തില്‍ പെട്ട് അയാളുടെ ഭാര്യയും മകനും മരിക്കുന്നതോടെ അയാള്‍ ജീവിതത്തില്‍ ഒറ്റപ്പെടുന്നു. അയാളുടെ സംഗീതസഭകളും അതോടെ നിശ്ചലമാവുന്നു. ചിത്രം പിന്നീട് വര്‍ത്തമാനകാലത്തേക്ക് തിരിച്ചെത്തുകയാണ്. അയല്‍ക്കാരനുമായി നിലനില്‍ക്കുന്ന സ്പര്‍ദ്ധ മൂലം ബിശ്വംഭര്‍ റോയ് ഒരിക്കല്‍ കൂടി സ്വന്തം ബംഗ്ലാവിലെ സംഗീത സഭ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കാന്‍ തീരുമാനിക്കുന്നു. അങ്ങനെ സംഗീതവിരുന്ന് നടത്തുകയും അയല്‍ക്കാരനുമേല്‍ റോയ് വിജയം വരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഒടുവില്‍ സ്വന്തം മരണം സമാഗതമായത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങള്‍ കാണുന്ന റോയ് ഒരു കുതിരപ്പുറത്തേറി വേഗത്തില്‍ ഓടിച്ചു പോകുകയും കുതിരപ്പുറത്ത് നിന്നും താഴെ വീണു മരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
 
          രണ്ട് വ്യക്തികള്‍ തമ്മിലുള്ള മത്സരത്തിനപ്പുറം അക്കാലത്ത് നിലനിന്നിരുന്ന സാമൂഹികാവസ്ഥയാണ് ബിശ്വംഭര്‍ റോയിലൂടെയും അയല്‍ക്കാരനിലൂടെയും റേ കാണിച്ചിരിക്കുന്നത്. ചിത്രത്തിലെ ഭൂരിഭാഗം ദൃശ്യങ്ങളിലും ഛഭി ബിശ്വാസിന്റെ സാന്നിധ്യമുണ്ട്. അദ്ദേഹം അത് വളരെയധികം ഭംഗിയായി അവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തിരിക്കുന്നു. 




          ജോലി തേടുന്ന അഭ്യസ്തവിദ്യനായ യുവാവായ അപുവിന്റെ കഥയുമായാണ് 1959-ല്‍ അപുത്രയത്തിലെ അവസാന ഭാഗമായ അപുര്‍ സന്‍സാര്‍ പ്രദര്‍ശനത്തിനെത്തിയത്. അപരാജിതോ എന്ന നോവല്‍ തന്നെയാണ് ഈ ചിത്രത്തിന്റെ സൃഷ്ടിക്കും ആധാരമായിത്തീര്‍ന്നത്. 'അപുവിന്റെ ലോകം' എന്നാണ് അപുര്‍ സന്‍സാര്‍ എന്ന വാക്കിനര്‍ത്ഥം. പില്‍ക്കാലത്ത് അഭിനയരംഗത്ത് പ്രശസ്തരായിത്തീര്‍ന്ന  സൗമിത്ര ചാറ്റര്‍ജി, ഷര്‍മ്മിള ടാഗോര്‍ എന്നിവരുടെ അരങ്ങേറ്റ ചിത്രം കൂടിയായിരുന്നു ഇത്. സ്വന്തം ജീവിതത്തെ ആസ്പദമാക്കി രചിച്ച നോവല്‍ തന്നെയൊരു പ്രശസ്തനായ എഴുത്തുകാരനാക്കും എന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ ജീവിതം തള്ളിനീക്കുകയാണ് അപു. ഒരു നാള്‍ അപു തന്റെ പഴയകാല സുഹൃത്തായ പുലുവിനെ കാണുകയും പിന്നീട് അയാളുടെ അമ്മാവന്റെ മകളുടെ വിവാഹത്തില്‍ പങ്കെടുക്കാനായി അവരുടെ നാട്ടിലേക്ക് പോവുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നാല്‍ വിവാഹദിവസം വരന്‍ മാനസിക വിഭ്രാന്തി ഉള്ള ആളാണെന്നറിയുന്നതോടെ ആ വിവാഹം മുടങ്ങുന്നു. തുടര്‍ന്ന് പുലു അപുവിനോട്‌ അമ്മാവന്റെ മകളായ അപര്‍ണയെ കല്യാണം കഴിക്കാന്‍ ആവശ്യപ്പെടുന്നു. ആദ്യം വിസമ്മതിക്കുന്ന അപു പിന്നീട് സമ്മതിക്കുകയും വിവാഹാനന്തരം വധൂവരന്മാര്‍ കൊല്‍ക്കത്തയിലേക്ക് മടങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നു. വിഭിന്ന ഇഷ്ടാനിഷ്ടങ്ങള്‍ ഉള്ളവരാണെങ്കിലും അവരുടെ ജീവിതം മുന്നോട്ടു പോവുകയും ഗര്‍ഭിണിയാകുന്നതോടെ അപര്‍ണ സ്വന്തം നാട്ടിലേക്ക് തിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

         പ്രസവത്തോടെ കുഞ്ഞിനെയും സമ്മാനിച്ച്  ഭാര്യ എന്നെന്നേക്കുമായി യാത്രയായ വിവരമറിയുന്നതോടെ ഹൃദയം തകര്‍ന്ന ആപു സ്വന്തം കുഞ്ഞിനെ കാണാന്‍ പോലും കൂട്ടാക്കാതെ കല്‍ക്കത്ത വിടുന്നു. വിദേശവാസത്തിലായിരുന്ന പുലു തിരിച്ചു വരുമ്പോള്‍ കാണുന്നത് അനാഥനേപ്പോലെ വളരുന്ന സുഹൃത്തിന്റെ മകനെയാണ്. തുടര്‍ന്ന് പുലുവിന്റെ നിര്‍ബന്ധത്തെ തുടര്‍ന്ന് അപു മകനെ കാണാന്‍ നാട്ടിലെത്തുന്നു. പക്ഷേ അത് തന്റെ അച്ഛനാണെന്ന് മകന്‍ അംഗീകരിക്കുന്നില്ല. ഒടുവില്‍ അച്ഛനെ കാണിച്ചു തരാം എന്ന വ്യവസ്ഥയില്‍ അപുവിനോടൊപ്പം മകന്‍ യാത്രയാവുന്നതോടെ ചിത്രം അവസാനിക്കുന്നു.

        ഓരോ  ചിത്രം പിന്നിടുമ്പോഴും സത്യജിത് റേയിലെ സംവിധായകന്‍ കൂടുതല്‍ കരുത്താര്‍ജ്ജിക്കുന്നത് കാണാം. കഥയും, അഭിനേതാക്കളും, സംഗീതവും, എല്ലാം വളരെയധികം പ്രശംസയര്‍ഹിക്കുന്നുവെങ്കിലും സത്യജിത് റേയുടെ സംവിധാനമികവ് എല്ലാറ്റിനും ഒരുപടി മുകളില്‍ത്തന്നെയാണ്.

11 comments:

  1. കുട്ടിക്കാലത്തെപ്പോഴോ ആണ് ഒരു ബന്ധുവിന്റെ നിര്‍ബന്ധത്തിനു വഴങ്ങി 'പഥേര്‍ പാഞ്ചാലി' ആദ്യമായി കാണുന്നത്. കോളേജില്‍ പഠിക്കുമ്പോള്‍ ആ ചിത്രം വീണ്ടും കാണും വരെ ഒരു ആണ്‍കുട്ടിയുടേയും പെണ്‍കുട്ടിയുടേയും അവ്യക്തമായ രൂപം മാത്രമായിരുന്നു അന്ന് കണ്ട ചിത്രത്തെക്കുറിച്ച് ആകെയുള്ള ഓര്‍മ്മ. പിന്നീട് സത്യജിത് റേയുടെ ചിത്രങ്ങള്‍ ഓരോന്നായി കണ്ടു തുടങ്ങി. ചില ചിത്രങ്ങള്‍ ഇനിയും കാണാന്‍ ബാക്കിയുണ്ട്. സത്യജിത് റേയുടെ ചലചിത്രങ്ങള്‍ മുഴുവനായി പരിചയപ്പെടുത്താനുള്ള ഒരു ശ്രമമാണ് ഈ പോസ്റ്റിലൂടെയും തുടര്‍ന്ന് വരുന്ന പോസ്റ്റുകളിലൂടെയും ഉദ്ദ്യേശിക്കുന്നത്. ഇതില്‍ പഥേര്‍ പാഞ്ചാലി, അപരാജിതോ, അപുര്‍ സന്‍സാര്‍ എന്നീ ചിത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് 'അപുത്രയം' എന്ന പോസ്റ്റില്‍ മുമ്പ് എഴുതിയതാണ്. ഒരു തുടര്‍ച്ചയ്ക്ക് വേണ്ടി ഇവിടെയും ചേര്‍ത്തു എന്നേയുള്ളൂ...നിരൂപണമോ ആസ്വാദനമോ ഒന്നുമല്ല...വെറും പരിചയപ്പെടുത്തല്‍ മാത്രം...!

    ReplyDelete
  2. സത്യജിത്ത് റായിയെപ്പോലൊരു മഹാപ്രതിഭയുടെ ലോകം പരിചയപ്പെടുത്താനുള്ള ഈ ഉദ്യമത്തിനെ അഭിനന്ദിക്കുന്നു. ലളിതമായ ഭാഷയിൽ റേയുടെ ചലച്ചിത്രലോകം ഇവിടെ അനാവൃതമാവുന്നത് അറിയുന്നു. അടുക്കും ചിട്ടയുമുള്ള ഭാഷയിൽ സംഗീതിന് അത് അവതരിപ്പിക്കാനാവുന്നു.

    ബിബൂതിഭൂഷൺ ബന്ദ്യോപാദ്ധ്യായുടെ പഥേർ പാഞ്ചാലി നോവലിന്റെ മലയാള വിവർത്തനം വായിച്ച ശേഷമാണ് റേയുടെ ആ മഹത്തായ ചലച്ചിത്രകാവ്യം കാണുന്നത്. അടുത്തിടെ വീണ്ടും കാണുകയുണ്ടായി. അപു ത്രയത്തിലെ മൂന്നു സിനിമകളുടേയും തിരക്കഥയും വായിച്ചിട്ടുണ്ട്. റേ എഴുതിയ തിരക്കഥകളും നല്ല വായനയാണ്. പാരശ് പന്ഥറും, ജോയ് ബാബ ഫേലുനാഥും കണ്ടിട്ടുണ്ട്...

    ലേഖനത്തിന്റെ അടുത്ത ഭാഗത്തിനായി കാത്തിരിക്കുന്നു.....

    ReplyDelete
    Replies
    1. ഒരുപാട് നന്ദിയുണ്ട് മാഷേ ഈ നല്ല വാക്കുകള്‍ക്ക്...

      Delete
  3. സിനിമ ഡൌന്‍ലോഡ് ചെയ്തു വെച്ചിട്ടുണ്ട് ഇതുവരെ കാണാന്‍ ഒത്തില്ല. പുസ്തകങ്ങള്‍ പരതിയപ്പോള്‍ മലയാള തിരക്കഥ കണ്ടിരുന്നു. മാഷ്‌ പറഞ്ഞപോലെ രണ്ടും ആസ്വദിക്കാന്‍ പെര്രിപ്പിക്കുന്ന ലേഖനം.

    ReplyDelete
    Replies
    1. താങ്ക്സ് ചേട്ടാ...

      Delete
  4. സത്യജിത്ത് റേയ് എന്ന ഇന്ത്യൻ സിനിമാതൊട്ടപ്പനെ ശരിക്കും തൊട്ടറിയിച്ചിരിക്കുന്നൂ...

    ReplyDelete
  5. പണ്ട് എപ്പോഴോ പാഥേര്‍ പാഞ്ചാലി കണ്ടത്, കുഞ്ഞായിരിക്കുമ്പൊള്‍, അതു കൊണ്ടാകാം വളരെ കുറച്ച് അവ്യക്തമായ കാര്യങ്ങളേ ഓര്‍മ്മയിലൊള്ളു, ഇത്ര വായിച്ച നിലക്കു എന്തായാലും ഒന്നു കണ്ടിട്ടു തന്നെ കാര്യം

    ReplyDelete
    Replies
    1. എന്തായാലും കാണണം...

      Delete
  6. മികവാർന്ന ഇത്തരം ലേഖനങ്ങൾ ഇനിയും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.

    ReplyDelete
    Replies
    1. തീര്‍ച്ചയായും...

      Delete